درمان آرتروز زانو بدون جراحی در اصفهان

آرتروز زانو یکی از شایع‌ترین مشکلات مفصلی است که می‌تواند به‌مرور باعث درد، خشکی، کاهش حرکت و سخت شدن فعالیت‌های روزمره شود.

شدت تغییرات دیده‌شده در عکس زانو همیشه با میزان درد و محدودیت حرکتی فرد یکسان نیست. در بسیاری از افراد می‌توان با اصلاح عادت‌های حرکتی، تقویت عضلات، افزایش توانایی زانو و کنترل درد، عملکرد زانو را بهتر کرد و کیفیت زندگی را بالا برد.

به همین دلیل، درمان آرتروز فقط به عکس رادیوگرافی محدود نمی‌شود؛ بلکه باید علائم، قدرت عضلات، دامنه حرکتی، نحوه راه رفتن و توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره نیز بررسی شود.

علائم آرتروز زانو چیست؟

علائم آرتروز در افراد مختلف یکسان نیست، اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• درد زانو، به‌خصوص هنگام فعالیت یا تحمل وزن
• خشکی زانو، مخصوصاً بعد از مدتی بی‌حرکتی
• درد هنگام بالا یا پایین رفتن از پله
• سختی در نشستن و بلند شدن از صندلی
• مشکل در نشستن یا بلند شدن از زمین و توالت
• کاهش دامنه حرکتی زانو
• احساس ضعف یا خالی کردن زانو
• تورم در اطراف مفصل
• صدا دادن زانو که ممکن است همراه یا بدون درد باشد
• کاهش توانایی در راه رفتن یا انجام فعالیت‌های روزمره

علت‌ها و عوامل خطر آرتروز زانو

آرتروز معمولاً نتیجه یک علت واحد نیست. برخی از عوامل خطر مهم عبارت‌اند از:

افزایش سن

با افزایش سن احتمال ابتلا به آرتروز بیشتر می‌شود، اما آرتروز را نباید یک اتفاق طبیعی و اجتناب‌ناپذیر دوران سالمندی دانست.

اضافه‌وزن و چاقی

وزن بیشتر می‌تواند فشار مکانیکی واردشده به زانو را افزایش دهد و اضافه‌وزن همچنین با تغییرات متابولیک و التهابی همراه است.

کاهش وزن و نیروی واردشده به زانو

در افراد دارای اضافه‌وزن مبتلا به آرتروز زانو، هنگام راه رفتن.

منبع: Messier SP و همکاران، Arthritis & Rheumatism، ۲۰۰۵.

آسیب‌های قبلی زانو

آسیب‌هایی مانند پارگی رباط صلیبی، آسیب مینیسک یا بعضی آسیب‌های ورزشی می‌توانند احتمال ابتلا به آرتروز زانو را در سال‌های بعد افزایش دهند.

ضعف عضلات

وقتی عضلات اطراف زانو، به‌خصوص عضلات ران و لگن، قدرت و عملکرد مناسبی نداشته باشند، کنترل حرکت اندام تحتانی می‌تواند ضعیف‌تر شود.

حرکات تکراری و فشار نامناسب

نشستن و بلند شدن‌های مکرر، چمباتمه زدن‌های طولانی، زانو زدن مکرر یا انجام فعالیت‌های سنگین بدون آمادگی عضلانی می‌تواند فشار بیشتری به زانو وارد کند.

عوامل ژنتیکی و ساختاری

شکل مفصل، سابقه خانوادگی و بعضی ویژگی‌های ساختاری نیز می‌توانند احتمال ابتلا به آرتروز را افزایش دهند.

آرتروز زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص آرتروز فقط با دیدن عکس زانو انجام نمی‌شود.

پزشک یا متخصص توانبخشی ابتدا درباره محل درد، زمان شروع علائم، فعالیت‌هایی که درد را بیشتر یا کمتر می‌کنند و محدودیت‌های عملکردی فرد سؤال می‌کند. سپس مواردی مثل:

• دامنه حرکتی زانو
• قدرت عضلات
• ثبات مفصل
• نحوه راه رفتن
• الگوی حرکت زانو و لگن
• تورم و حساسیت مفصل
• توانایی انجام فعالیت‌هایی مثل نشستن و بلند شدن

بررسی می‌شود.

در صورت نیاز، تصویربرداری مانند رادیوگرافی می‌تواند برای بررسی تغییرات ساختاری مفصل استفاده شود. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

ممکن است در رادیوگرافی تغییرات قابل‌توجهی دیده شود، اما فرد عملکرد نسبتاً خوبی داشته باشد؛ یا برعکس، فرد با وجود تغییرات نه‌چندان شدید در تصویر، درد و محدودیت عملکرد زیادی داشته باشد.

عکس زانو و درد همیشه با هم هماهنگ نیستند

دامنه بزرگ به این دلیل است که مطالعات تعریف‌ها و روش‌های تصویربرداری متفاوتی داشتند.

منبع: Bedson J, Croft PR، BMC Musculoskeletal Disorders، ۲۰۰۸ (مرور نظام‌مند ۲۰ مطالعه).

آیا آرتروز زانو با فیزیوتراپی درمان میشود؟

اگر منظور از «خوب شدن» این باشد که تغییرات ساختاری آرتروز کاملاً از بین برود، فیزیوتراپی چنین ادعایی ندارد.

اما با فیزیوتراپی تخصصی و برنامه اصولی شخصی‌سازی‌شده، درد کمتر می‌شود، قدرت عضلات افزایش پیدا می‌کند، حرکت زانو بهتر می‌شود و فرد می‌تواند فعالیت‌های روزمره خود را راحت‌تر انجام دهد. فیزیوتراپی یکی از پایه‌های اصلی درمان غیرجراحی آرتروز زانو است.

درمان معمولاً بر اساس شرایط هر فرد تنظیم می‌شود و می‌تواند شامل تمرین‌درمانی، تقویت عضلات، اصلاح الگوی حرکت، درمان دستی در صورت نیاز و برخی روش‌های فیزیکی برای کنترل درد باشد.

هدف اصلی این نیست که بیمار فقط مدتی درد کمتری داشته باشد؛ هدف این است که زانو دوباره توانایی انجام فعالیت‌های مورد نیاز فرد را پیدا کند.

درمان‌های پایه آرتروز در راهنمای NICE (۲۰۲۲)

منبع: راهنمای NICE شماره NG226، Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management، ۲۰۲۲.

ورزش و تمرین‌های مناسب برای آرتروز زانو

تمرین مناسب برای هر فرد باید بر اساس ارزیابی او انتخاب شود، اما به‌طور کلی تمرین‌های زیر از اجزای مهم برنامه توانبخشی آرتروز هستند:

تقویت عضلات چهارسر ران

عضلات جلوی ران نقش مهمی در کنترل زانو دارند. تقویت این عضلات می‌تواند به بهبود عملکرد زانو کمک کند.

تقویت عضلات لگن

عضلات لگن نیز در کنترل حرکت اندام تحتانی نقش دارند و در بسیاری از برنامه‌های توانبخشی زانو باید مورد توجه قرار بگیرند.

تمرین دامنه حرکتی

حفظ حرکت مناسب زانو برای انجام فعالیت‌های روزمره اهمیت دارد.

تمرینات عملکردی

در مراحل بعدی می‌توان تمرین‌هایی را انتخاب کرد که به فعالیت‌های واقعی فرد شبیه باشند؛ مثل نشستن و بلند شدن، بالا رفتن از پله یا تمرین‌های تعادلی.

فعالیت هوازی

بسته به شرایط فرد، فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، دوچرخه ثابت یا فعالیت‌های کم‌فشار می‌توانند بخشی از برنامه باشند.

چند جلسه فیزیوتراپی برای آرتروز زانو لازم است؟

برای آرتروز زانو نمی‌توان یک عدد ثابت برای همه افراد تعیین کرد. تعداد جلسات به عواملی مانند:

• شدت علائم
• قدرت عضلات
• میزان محدودیت حرکتی
• سن و شرایط عمومی فرد
• سابقه آسیب زانو
• میزان همکاری فرد در انجام تمرین‌های خانگی
• پاسخ بدن به درمان
• هدف درمان

بستگی دارد.

بنابراین ممکن است یک فرد در مدت کوتاه‌تری به مرحله‌ای برسد که بتواند تمرین‌ها را مستقل انجام دهد، در حالی که فرد دیگری به جلسات بیشتری برای کنترل علائم و پیشرفت توانبخشی نیاز داشته باشد.

لیزر و تکار در درمان آرتروز زانو

لیزر پرتوان در آرتروز زانو چه کمکی می‌کند؟

لیزر پرتوان می‌تواند در اکثر بیماران به‌عنوان یک روش کمکی برای کنترل درد استفاده شود.

شواهد موجود نشان داده‌اند که لیزر پرتوان می‌تواند در کوتاه‌مدت شدت درد را کاهش دهد و احتمالاً عملکرد را نیز بهتر کند. لیزر پرتوان می‌تواند به کنترل درد کمک کند تا بیمار راحت‌تر بتواند وارد بخش اصلی درمان، یعنی تمرین و بازتوانی، شود.

تکار تراپی در آرتروز زانو چه نقشی دارد؟

تکار تراپی از روش‌های مبتنی بر انتقال انرژی با فرکانس رادیویی است که می‌تواند به‌عنوان درمان کمکی در بیماران استفاده شود و نقش قابل‌توجهی در برطرف کردن التهابات عضله ایفا کند. همچنین می‌تواند به کنترل علائم و آماده کردن بیمار برای انجام بهتر برنامه توانبخشی کمک کند.

چه زمانی آرتروز زانو به جراحی (تعویض مفصل) نیاز دارد؟

جراحی معمولاً بر اساس یک عکس به‌تنهایی تصمیم‌گیری نمی‌شود.

وقتی درد، خشکی، کاهش عملکرد یا تغییر شکل زانو به‌طور قابل‌توجهی کیفیت زندگی فرد را مختل کرده باشد و درمان‌های غیرجراحی مناسب نتوانسته باشند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند، ممکن است ارزیابی برای تعویض مفصل نیاز باشد.

بنابراین شدت تصویر رادیوگرافی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و باید عملکرد و علائم به‌صورت تخصصی بررسی شود.

هدف درمان آرتروز این نیست که بیمار فقط کمتر درد داشته باشد؛ هدف این است که بتواند دوباره زندگی روزمره‌اش را بهتر و با محدودیت کمتر انجام دهد.

منابع

• راهنمای NICE شماره NG226، Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management، ۲۰۲۲.
• Bedson J, Croft PR، BMC Musculoskeletal Disorders، ۲۰۰۸ (مرور نظام‌مند ۲۰ مطالعه).
• Messier SP و همکاران، Arthritis & Rheumatism، ۲۰۰۵.